گروه علوم اعصاب شناختی

معرفی رشته علوم اعصاب شناختی

  علوم اعصاب شناختی (Cognitive Neuroscience) یکی از پیشروترین و میان‌رشته‌ای‌ترین شاخه‌های علوم اعصاب است که به مطالعه سازوکارهای عصبی زیربنای فرایندهای شناختی، هیجانی و رفتاری می‌پردازد. این رشته با بهره‌گیری از دانش علوم اعصاب، روان‌شناسی شناختی، پزشکی، زیست‌شناسی،مهندسی برق، مهندسی پزشکی، علوم کامپیوتر، هوش مصنوعی، علوم داده ،آمار و ریاضی و توان‌بخشی ،  به بررسی چگونگی عملکرد مغز در ادراک، توجه، حافظه، یادگیری، زبان، تصمیم‌گیری، هیجان و کارکردهای اجرایی می‌پردازد.

امروزه علوم اعصاب شناختی به‌عنوان یکی از اولویت‌های راهبردی پژوهش و نوآوری در جهان شناخته می‌شود و سرمایه‌گذاری‌های گسترده‌ای در قالب برنامه‌های ملی و بین‌المللی برای توسعه آن انجام شده است. پروژه‌هایی مانند BRAIN Initiative  در ایالات متحده،  Human Brain Project در اروپا و  China Brain Project نمونه‌هایی از تلاش‌های جهانی برای شناخت بهتر مغز و توسعه فناوری‌های نوین مبتنی بر علوم اعصاب هستند.

پیشرفت‌های این حوزه نقش مهمی در تشخیص زودهنگام، پیشگیری و درمان اختلالات عصبی و روان‌پزشکی از جمله بیماری آلزایمر، پارکینسون، سکته مغزی، صرع، افسردگی، اضطراب، اختلال نقص توجه/بیش‌فعالی (ADHD)، اوتیسم و اختلالات شناختی ایفا می‌کند. همچنین یافته‌های علوم اعصاب شناختی در طراحی روش‌های نوین توان‌بخشی شناختی، آموزش، یادگیری، سلامت سالمندان، بهبود عملکرد شناختی و ارتقای کیفیت زندگی کاربرد گسترده‌ای یافته است.

از سوی دیگر، رشد سریع فناوری‌های تصویربرداری مغزی، ثبت سیگنال‌های عصبی، رابط‌های مغز و رایانه (Brain–Computer Interfaces)، هوش مصنوعی و یادگیری ماشین، افق‌های تازه‌ای را برای پژوهش‌های علوم اعصاب شناختی گشوده و این رشته را به یکی از ارکان اصلی پزشکی دقیق (Precision Medicine)، سلامت دیجیتال و فناوری‌های سلامت آینده تبدیل کرده است.

رشته علوم اعصاب شناختی با تربیت پژوهشگران و متخصصان توانمند، نقش مؤثری در توسعه پژوهش‌های بین‌رشته‌ای، ارتقای دانش سلامت مغز، نوآوری در فناوری‌های شناختی و پاسخ‌گویی به چالش‌های نوظهور نظام سلامت ایفا می‌کند. از این‌رو، توسعه آموزش و پژوهش در این حوزه، گامی مؤثر در ارتقای سرمایه علمی، فناوری و سلامت جامعه و همسو با روندهای جهانی علم و فناوری به شمار می‌آید.

تاریخچه  رشته علوم اعصاب شناختی دانشگاه تبریز

رشته علوم اعصاب شناختی دانشگاه تبریز به عنوان یکی از با سابقه‌ترین بسترهای دانشگاهی در زمینه علوم اعصاب و علوم شناختی، متعهد به آموزش و پژوهش در مقاطع تحصیلات تکمیلی این رشته بوده و از سال 1381 فعالیت خود را در گروه روان شناسی آغاز کرده و از آن زمان مبادرت به تربیت دانشجویان دکترای علوم اعصاب شناختی نموده است که بسیاری از فارغ التحصیلان آن دوره به عنوان اعضای هیأت علمی جذب دانشگاه‌های مطرح کشور شده‌اند.

در سال 1396 با حمایت ریاست محترم دانشکده وقت جناب آقای دکتر یوسف ادیب بصورت بخش آموزشی مستقل به فعالیت خود ادامه داده و در سال 1398 اقدام به پذیرش دانشجوی مقطع کارشناسی ارشد در رشته علوم شناختی-  روان‌شناسی شناختی نمود . شکل گیری و تصویب ایجاد گروه علوم اعصاب شناختی در 28 تیر 1400 در هیات امنا دانشگاه تبریز با هدف توسعه آموزش و پژوهش در این حوزه راهبردی شکل گرفت. همچنین این گروه  در سال 1402 اقدام به پذیرش دانشجوی مقطع کارشناسی ارشد در گرایش توانبخشی شناختی نموده است.

گروه علوم اعصاب شناختی دانشگاه تبریز با هدف توسعه آموزش، پژوهش و نوآوری در این حوزه، محیطی پویا برای تربیت پژوهشگران و متخصصان فراهم کرده است. این گروه با بهره‌گیری از رویکردهای چندرشته‌ای و فناوری‌های نوین، به دنبال پاسخگویی به پرسش‌های بنیادی درباره عملکرد مغز و تبدیل یافته‌های علمی به کاربردهای بالینی و فناورانه است.

حوزه‌های آموزشی و پژوهشی

فعالیت‌های آموزشی و پژوهشی گروه در حوزه‌های متنوع علوم اعصاب شناختی متمرکز است، از جمله:

تصمیم‌گیری، یادگیری و پردازش پاداش

توجه، حافظه و کارکردهای اجرایی

الکتروفیزیولوژی شناختی EEG) و ERP)

نوسانات مغزی و دینامیک شبکه‌های عصبی

نورومدولاسیون و تحریک مغزی غیرتهاجمی (TMS)

علوم اعصاب محاسباتی و مدل‌سازی مغز

تحلیل سیگنال‌های عصبی و هوش مصنوعی

ارتباط مغز و رایانه (Brain–Computer Interface)

یادگیری ماشین و هوش مصنوعی در علوم اعصاب،

علوم اعصاب شبکه‌ای (Network Neuroscience)،

مکانیسم اختلالات شناختی و بیماری‌های نورولوژیک و روان‌پزشکی

امکانات پژوهشی

گروه علوم اعصاب شناختی دانشگاه تبریز با بهره‌گیری از تجهیزات و فناوری‌های پیشرفته، زمینه انجام پژوهش‌های بنیادی، ترجمانی و کاربردی را فراهم کرده است. آزمایشگاه های گروه علوم اعصاب شناختی :

• آزمایشگاه شناخت عصبی و دینامیک مغز
• آزمایشگاه شناخت مجازی
• آزمایشگاه شناخت محاسباتی

برخی از امکانات پژوهشی شامل:

ثبت و تحلیل سیگنال‌های EEG و ERP

ثبت پتانسیل‌های میدان موضعی (Local Field Potentials)

تحریک مغناطیسی و الکتریکی  مغز (TMS; tDCS)

تحلیل پیشرفته سیگنال‌های عصبی

مدل‌سازی محاسباتی شبکه‌های عصبی

نرم افزارهای توانبخشی شناختی

رسالت گروه

رسالت گروه علوم اعصاب شناختی دانشگاه تبریز، توسعه دانش مرزی علوم اعصاب از طریق پژوهش‌های نوآورانه، آموزش مبتنی بر شواهد، همکاری‌های بین‌رشته‌ای و تربیت پژوهشگرانی توانمند در سطح ملی و بین‌المللی است .ما بر این باوریم که شناخت بهتر مغز، راهگشای توسعه سلامت، فناوری و کیفیت زندگی انسان خواهد بود.

چشم‌انداز

گروه علوم اعصاب شناختی دانشگاه تبریز در تلاش است تا با توسعه پژوهش‌های بین‌المللی، ارتقای فناوری‌های نوین علوم اعصاب و گسترش همکاری‌های علمی، به یکی از مراکز پیشرو علوم اعصاب شناختی در منطقه و جهان اسلام تبدیل شود.

ارزش‌های بنیادین

کنجکاوی علمی (Scientific Curiosity)

نوآوری و خلاقیت (Innovation)

پژوهش مسئولانه و اخلاق‌مدار (Research Integrity)

همکاری بین‌رشته‌ای (Interdisciplinary Collaboration)

آموزش مبتنی بر پژوهش (Research-Based Education)

یادگیری مادام‌العمر (Lifelong Learning)

اثرگذاری علمی و اجتماعی (Scientific & Societal Impact)

بروشور معرفی گروه علوم اعصاب شناختی به انگلیسی